Pięć lat więzienia za stworzenie portfela Bitcoin, który zbytnio dbał o prywatność.

W sali sądowej w Nowym Jorku cichy deweloper open source właśnie przekonał się, jak kosztowna potrafi być prywatność finansowa.

Keonne Rodriguez, najbardziej znany jako współtwórca nastawionej na prywatność aplikacji bitcoinowej Samourai Wallet, został skazany na pięć lat w federalnym więzieniu w USA. Prokuratorzy twierdzą, że pomógł przestępcom „wyczyścić” setki milionów dolarów. Zwolennicy upierają się, że po prostu pisał kod, który chronił zwykłych użytkowników przed inwigilacją. Przepaść między tymi dwiema narracjami ciąży dziś nad całą sceną prywatności w kryptowalutach.

Portfel, który obiecywał „niewidzialnego” bitcoina

Samourai Wallet wystartował w 2015 roku z jasnym przekazem: Bitcoin nie powinien być szklanym pudełkiem. Każda transakcja w blockchainie jest publiczna, a większość portfeli nie robi nic, by ukryć, kto komu płaci. Samourai próbował przełamać tę widoczność.

Aplikacja oferowała zestaw narzędzi prywatności. Funkcją flagową było mieszanie monet (coin mixing), często promowane pod nazwami takimi jak Whirlpool. Użytkownicy łączyli swoje środki w duże pule transakcyjne wraz z wieloma innymi osobami. Pomysł był prosty: gdy środki „wychodzą” po drugiej stronie, analiza on-chain ma trudność z powiązaniem ich z konkretnym nadawcą.

Samourai reklamował się jako sposób, by transakcje Bitcoina były „trudne do śledzenia”, rzucając bezpośrednie wyzwanie coraz bardziej inwigilacyjnej rzeczywistości, która narosła wokół kryptowaluty.

Ta obietnica przyciągnęła określony typ użytkownika. Aktywiści prywatności ją uwielbiali. Tak samo przestępcy. Amerykańscy prokuratorzy argumentują dziś, że Samourai stał się hubem dla środków powiązanych z rynkami darknetu, handlem narkotykami, oszustwami, a nawet stroną z materiałami związanymi z wykorzystywaniem dzieci. Śledczy szacują, że przez usługi mieszania portfela przepłynęło ponad 237 mln dolarów tego, co nazywają „dochodami z przestępstw”.

Nalot o 6 rano i sprawa federalna

Sprawa przeszła z teorii w koszmar w kwietniu 2024 roku, gdy agenci FBI pojawili się w domu Rodrigueza wczesnym rankiem, jeszcze przed świtem. Uzbrojeni funkcjonariusze aresztowali go na oczach żony i dzieci. Jednocześnie władze USA odtajniły akt oskarżenia przeciwko niemu i współzałożycielowi Williamowi Hillowi.

Zarzuty uderzały w dwa główne obszary: spisek w celu prania pieniędzy oraz prowadzenie nielicencjonowanej działalności polegającej na przekazywaniu pieniędzy (money transmission). Dla prokuratorów Samourai działał mniej jak neutralne repozytorium kodu, a bardziej jak prywatnie zarządzana usługa finansowa.

Wskazywali szczególnie na trzy elementy:

• Samourai kontrolował centralne serwery koordynujące transakcje mieszania.
• Firma pobierała opłaty za każdym razem, gdy użytkownicy mieszali monety - podobno łącznie około 4,5 mln dolarów.
• Dokumenty wewnętrzne i publiczne wpisy miały zabiegać o użytkowników wysokiego ryzyka i wprost kryminalnych.

Ten ostatni punkt okazał się szczególnie obciążający. Prezentacje marketingowe wysyłane inwestorom miały wskazywać „uczestników ciemnego/szarego rynku” jako segment docelowy. Po rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 roku i fali sankcji, konto Samourai w mediach społecznościowych miało witać rosyjskie elity próbujące przemieszczać pieniądze z dala od ciekawskich oczu. Gdy Europol oznaczył Samourai jako „poważne zagrożenie”, Hill publicznie odpowiedział, niemal prowokując władze do działania.

W oczach Departamentu Sprawiedliwości te komunikaty zamieniały narzędzie prywatności ogólnego przeznaczenia w intencjonalną platformę prania pieniędzy z modelem biznesowym zbudowanym wokół przepływów wysokiego ryzyka.

„Ja tylko pisałem oprogramowanie” kontra „prowadziliście usługę prania pieniędzy”

Rodriguez przedstawiał sytuację zupełnie inaczej. W wywiadach przed osadzeniem podkreślał, że nigdy nie trzymał środków klientów, nie prowadził giełdy powierniczej i nigdy nie znał tożsamości konkretnych użytkowników. Jego kluczowy argument: pisanie kodu, który inni mogą nadużyć, nie czyni programisty przestępcą.

Łączył też prywatność finansową z szerszym językiem praw obywatelskich. Jeśli rządy traktują prywatne transakcje jako podejrzane z definicji - argumentował - zwykli obywatele tracą wolność dokonywania płatności bez profilowania i śledzenia. To stanowisko silnie rezonuje w społecznościach cypherpunk i obrońców praw cyfrowych.

Sąd skupił się jednak na zachowaniu, nie na filozofii. Prokuratorzy wskazywali na:

Aspekt	Model Samourai	Jak ujmowali to prokuratorzy
Infrastruktura	Centralne serwery koordynujące mieszanie	Kontrola operacyjna nad przepływami, a nie „tylko kod”
Przychód	Opłaty za każdą transakcję mieszania	Bezpośredni zysk z działalności związanej z praniem pieniędzy
Przekaz	Wpisy i prezentacje celujące w „szare” rynki	Zamiar przyciągnięcia użytkowników przestępczych

W porównaniu z narzędziami prywatności takimi jak Tor czy Signal - które nie pobierają opłat za transakcje i z reguły unikają zabiegania o nielegalne rynki - Samourai w narracji rządu wyglądał znacznie bardziej jak aktywny operator finansowy.

Maksymalny wyrok i nerwowy sektor prywatności w krypto

Prawnicy Rodrigueza wnioskowali o łagodniejszy wyrok. Wskazywali na brak wcześniejszych wyroków, stabilną historię pracy i rolę ojca. Sędzia mimo to wymierzył mu pięć lat - górną granicę z przedziału doradczego. Hill otrzymał cztery lata.

Dla deweloperów w szerszym ekosystemie przekaz jest dobitny. Wiele narzędzi skoncentrowanych na prywatności znajduje się w szarej strefie, gdzie krzyżują się prawo, technologia i etyka. Część projektów działa jako czyste oprogramowanie open source bez serwerów i bez firmy. Inne, jak Samourai, łączą kod z hostowaną infrastrukturą i modelami biznesowymi opartymi o opłaty.

Sprawa Samourai sygnalizuje, że gdy projekt uruchamia serwery, pobiera opłaty i toleruje oczywiste użycia przestępcze, prokuratorzy w USA mogą traktować go jak instytucję finansową, a nie jak kod na GitHubie.

Ma to efekt domina dla wszystkiego - od usług mieszania monet po blockchainy warstwy prywatności. Deweloperzy muszą dziś myśleć nie tylko o szyfrowaniu i UX, ale też o ryzyku zgodności (compliance), języku marketingowym i o tym, jak publiczne wypowiedzi mogą wyglądać w sądzie za kilka lat.

Gdzie kończy się prywatność, a zaczyna przestępstwo?

Głębsze pytanie kryje się pod nagłówkami: jak społeczeństwa mają wyznaczyć twardą granicę między uzasadnioną prywatnością a przestępczym ukrywaniem śladów w cyfrowym pieniądzu?

Z jednej strony regulatorzy argumentują, że anonimowe przepływy dają osłonę najgorszym nadużyciom: gangom ransomware, handlarzom fentanylu, oszustom podatkowym i sieciom wykorzystywania dzieci. Postrzegają protokoły mieszania jako celową próbę podważenia systemów przeciwdziałania praniu pieniędzy (AML), których muszą przestrzegać banki. Dla nich usługi takie jak Samourai oraz wcześniejsza sprawa Tornado Cash działają jak ślepe tunele w inaczej monitorowanej siatce finansowej.

Z drugiej strony obrońcy prywatności wskazują, że powszechne śledzenie nie łapie wyłącznie przestępców. Ujawnia też dziennikarzy płacących źródłom, dysydentów wysyłających darowizny oraz zwykłych ludzi, którzy po prostu nie chcą, by ich pensja stała się punktem danych sprzedawanym reklamodawcom. W krajach autorytarnych anonimowość on-chain może stać się dosłownie sprawą życia i śmierci.

Amerykański system prawny nie rozstrzygnął jeszcze w pełni tego napięcia. Sądy mierzą się dziś z pytaniami takimi jak:

• Czy sam kod jest chronioną formą wypowiedzi, czy też prowadzenie infrastruktury prywatności wchodzi w sferę czynności finansowych?
• W którym momencie „wiedza o nadużyciach” zamienia się w „zamiar przestępczy” po stronie operatora oprogramowania?
• Czy opiekunowie projektów open source mogą ponosić odpowiedzialność, gdy inni hostują lub modyfikują ich narzędzia?

Odpowiedzi ukształtują nie tylko przyszłość Bitcoina, lecz także szersze wdrażanie cyfrowych walut banków centralnych oraz prywatnych stablecoinów. Każdy nowy system musi zdecydować, jak bardzo śledzalny ma być pieniądz i kto ma wgląd w te ślady.

Co to oznacza dla narzędzi prywatności w przyszłości

Dla obecnych i aspirujących twórców saga Samourai brzmi jak surowa lista kontrolna tego, czego unikać. Centralizacja, agresywny marketing i oczywiści użytkownicy wysokiego ryzyka wyglądają dziś jak jaskrawoczerwone flagi.

Praktyczne lekcje dla deweloperów krypto

Z tej sprawy wyłania się kilka wzorców:

• W pełni niepowierniczy model (non-custodial), w którym użytkownicy kontrolują klucze i infrastrukturę, zmniejsza bezpośrednią ekspozycję prawną.
• Uruchamianie obowiązkowych centralnych serwerów, nawet wyłącznie do koordynacji, przybliża projekt do statusu „dostawcy usług”.
• Publiczne komunikaty, które sprawiają wrażenie zapraszania osób omijających sankcje lub sprzedawców z darknetu, mogą później zostać odczytane jako dowód zamiaru.
• Pobieranie opłat „od góry” od w oczywisty sposób mieszanych środków wzmacnia argument, że operator zarabia na praniu pieniędzy.

Niektóre zespoły eksperymentują dziś z projektami, które utrzymują silną prywatność przy mniejszej kontroli centralnej. Obejmuje to zdecentralizowane protokoły coin-join, mieszanie peer-to-peer oraz portfele pozwalające łączyć się przez Tor lub VPN bez tego, by deweloperzy kiedykolwiek dotykali ruchu czy logów. Żadne z tych podejść nie gwarantuje ochrony przed postępowaniem karnym, ale zmienia model ryzyka.

Dlaczego zwykli użytkownicy powinni się tym przejmować

Nawet jeśli nigdy nie korzystasz z miksera krypto, ta sprawa wpływa na ciebie pośrednio. Rządy dopracowują teorię prawną, która traktuje niektóre technologie prywatności jako z natury podejrzane. Takie podejście może przenikać do regulacji dotyczących szyfrowanych komunikatorów, przeglądarek anonimizujących, a nawet „gotówkopodobnych” cyfrowych kart płatniczych.

Użytkownicy, którzy rzeczywiście chcą prywatnych transakcji, mogą podjąć kilka praktycznych kroków bez wchodzenia głęboko w projektowanie protokołów. Mogą nauczyć się, jak działa analityka blockchain, zrozumieć, że giełdy zwykle udostępniają dane władzom, oraz podchodzić sceptycznie do obietnic „perfekcyjnej anonimowości”. Prywatność w finansach bywa gradientem, a nie przełącznikiem zero-jedynkowym.

Wyrok w sprawie Samourai pokazuje też, jak ryzyko prawne narasta stopniowo. Projekt może zaczynać jako idea napędzana wolnością. Lata później, gdy przychody rosną, a regulatorzy nadrabiają zaległości, te same funkcje mogą zostać przedstawione jako element ustrukturyzowanego silnika prania pieniędzy. To opóźnienie powinno skłaniać zarówno użytkowników, jak i twórców do myślenia o długoterminowych narracjach, nie tylko o kolejnym wydaniu.

Niektórzy prawnicy-akademicy proponują dziś wyraźniejsze „bezpieczne przystanie” (safe harbours) dla deweloperów open source, którzy nie prowadzą infrastruktury ani nie pobierają opłat - podobne do ochrony twórców narzędzi szyfrowania ogólnego przeznaczenia. Inni opowiadają się za ostrzejszym licencjonowaniem wszelkiej technologii finansowej wzmacniającej prywatność. Debata ledwo się zaczęła, a pięcioletni wyrok Rodrigueza będzie prawdopodobnie cytowany w artykułach naukowych i dokumentach politycznych przez długi czas.

Na razie jeden programista siedzi w federalnym zakładzie, a świat krypto przestawia zwrotnice. Samourai Wallet może nie być najczystszym symbolem prywatności finansowej, biorąc pod uwagę jego wybory biznesowe i prowokacyjny przekaz. Mimo to sprawa wymusza szersze pytanie: kiedy prywatność finansowa zderza się z priorytetami organów ścigania, czyja definicja „to już za daleko” powinna zwyciężyć?